Jak zrobić drewniany plac zabaw? Bezpieczny poradnik krok po kroku

Marzy Ci się, by stworzyć dla swojego dziecka magiczne miejsce do zabawy, które będzie nie tylko bezpieczne, ale i idealnie dopasowane do jego potrzeb? Samodzielna budowa drewnianego placu zabaw to fantastyczny projekt, który przyniesie ogromną satysfakcję i pozwoli na pełną kontrolę nad każdym detalem. W tym artykule przeprowadzę Cię przez wszystkie kluczowe etapy od planowania i wyboru materiałów, po montaż i konserwację abyś mógł zbudować trwałą i bezpieczną konstrukcję, która będzie służyć latami.

Własnoręcznie zbudowany plac zabaw: dlaczego to najlepszy prezent dla Twojego dziecka?

Decyzja o samodzielnej budowie placu zabaw to coś więcej niż tylko projekt majsterkowania. To inwestycja w rozwój dziecka, jego radość i poczucie bezpieczeństwa. Z mojego doświadczenia wiem, że satysfakcja z tworzenia czegoś własnymi rękami, zwłaszcza dla najbliższych, jest nieoceniona, a kontrola nad każdym aspektem budowy daje spokój ducha.

Satysfakcja tworzenia i nieograniczone możliwości personalizacji

Kiedy patrzę na place zabaw, które budowałem, zawsze czuję dumę. Tworzenie czegoś od podstaw, co ma służyć radości dzieci, to naprawdę wspaniałe uczucie. Samodzielna budowa placu zabaw daje Ci nieograniczone możliwości personalizacji. Możesz dostosować każdy element od wysokości zjeżdżalni, przez rodzaj huśtawki, aż po kolorystykę i motyw przewodni do wieku, zainteresowań i temperamentu Twojego dziecka. Dla malucha zaprojektujesz bezpieczną piaskownicę i niską zjeżdżalnię, a dla starszaka ściankę wspinaczkową czy rozbudowaną wieżę z mostkiem. To Ty decydujesz, co znajdzie się na placu, tworząc unikalne miejsce, którego nie znajdziesz w żadnym katalogu.

Bezpieczeństwo pod kontrolą: Ty decydujesz o materiałach i wykonaniu

Jednym z najważniejszych aspektów, dla których warto podjąć się samodzielnej budowy, jest pełna kontrola nad bezpieczeństwem. To Ty wybierasz materiały, decydujesz o jakości wykonania i osobiście nadzorujesz każdy etap. Możesz mieć pewność, że użyte drewno jest odpowiednio strugane i szlifowane, bez ostrych krawędzi czy drzazg. Samodzielnie wybierzesz impregnaty bezpieczne dla dzieci i upewnisz się, że wszystkie śruby są solidnie dokręcone i zabezpieczone. Chociaż domowe place zabaw nie podlegają obowiązkowej certyfikacji jak te publiczne, ja zawsze zalecam stosowanie wytycznych norm bezpieczeństwa, takich jak PN-EN 1176 i PN-EN 71 dla akcesoriów. Dzięki temu masz pewność, że plac zabaw będzie nie tylko piękny, ale przede wszystkim bezpieczny.

Ile tak naprawdę można zaoszczędzić, budując samodzielnie?

Kwestia budżetu jest zawsze ważna. Samodzielna budowa placu zabaw to często znaczna oszczędność w porównaniu do zakupu gotowych, wysokiej jakości zestawów. Szacunkowy koszt podstawowych materiałów, takich jak drewno, kotwy, śruby i impregnat, na prostą konstrukcję to wydatek rzędu 1500-2500 zł. Do tego dochodzą koszty gotowych akcesoriów: zjeżdżalnia (300-600 zł), siedziska huśtawek (50-150 zł/szt.), czy kamienie do ścianki wspinaczkowej (100-200 zł/zestaw). Oczywiście, finalna cena zależy od rozmachu projektu i wybranych elementów, ale w wielu przypadkach samodzielne wykonanie pozwala na stworzenie bardziej rozbudowanej konstrukcji za cenę prostszego, gotowego zestawu.

Krok 1: Planowanie idealnej przestrzeni do zabawy o czym musisz pomyśleć, zanim zaczniesz?

Zanim wbijesz pierwszą deskę, kluczowe jest solidne planowanie. To właśnie na tym etapie decydujesz o funkcjonalności, bezpieczeństwie i estetyce przyszłego placu zabaw. Dobre przygotowanie to połowa sukcesu i gwarancja, że unikniesz wielu problemów podczas budowy.

Wybór lokalizacji w ogrodzie: słońce, cień i widoczność z okna

Wybór odpowiedniego miejsca to podstawa. Zawsze doradzam, aby plac zabaw znajdował się w miejscu, które jest dobrze widoczne z okien domu, np. kuchni czy salonu. Dzięki temu będziesz mógł mieć oko na bawiące się dzieci, nawet gdy jesteś w środku. Pomyśl o nasłonecznieniu idealnie, jeśli część placu będzie w słońcu (np. piaskownica, by piasek szybko wysychał), a część w cieniu (podest wieży, miejsce do odpoczynku). Naturalny cień drzew jest najlepszy, ale jeśli go brakuje, rozważ montaż żagla przeciwsłonecznego lub parasola. Upewnij się też, że w pobliżu nie ma niebezpiecznych elementów, takich jak ruchliwa ulica, stawy czy ostre narzędzia ogrodowe.

Projekt na miarę potrzeb: jakie atrakcje wybrać dla malucha, a jakie dla starszaka?

Projektując plac zabaw, musisz myśleć o wieku i rozwoju dziecka. Dla najmłodszych (1-3 lata) idealna będzie piaskownica z daszkiem, niska huśtawka z kubełkowym siedziskiem i krótka, łagodna zjeżdżalnia. Dzieci w wieku przedszkolnym (3-6 lat) docenią już wieżę z nieco wyższą zjeżdżalnią, tradycyjne huśtawki, a także domek do zabawy czy prostą ściankę wspinaczkową. Dla starszaków (6+) możesz zaplanować bardziej rozbudowaną wieżę z mostkiem, dłuższą zjeżdżalnię, linę do wspinaczki, drabinki czy bardziej wymagającą ściankę. Pamiętaj, aby plac rósł razem z dzieckiem niektóre elementy można dodawać później.

Prawo budowlane a plac zabaw: czy potrzebujesz zgłoszenia lub pozwolenia?

W Polsce, zgodnie z prawem budowlanym, budowa przydomowego placu zabaw na terenie prywatnej posesji, jako obiektu małej architektury, zazwyczaj nie wymaga pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. To dobra wiadomość dla domowych majsterkowiczów! Ważne jest jednak, aby jego lokalizacja nie naruszała przepisów odrębnych, na przykład dotyczących odległości od granic działki czy linii zabudowy. Zawsze warto sprawdzić miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego lub warunki zabudowy, aby uniknąć ewentualnych nieporozumień. Pamiętaj też, że choć nie ma obowiązku stosowania norm dla placów publicznych, dla bezpieczeństwa dzieci zawsze zalecam kierowanie się ich wytycznymi.

Szkic i wymiarowanie: jak rozplanować strefy bezpieczeństwa wokół urządzeń?

Zawsze zaczynam od dokładnego szkicu. Narysuj plan ogrodu i zaznacz na nim wybrane miejsce na plac zabaw. Następnie rozmieść na nim poszczególne elementy (wieża, huśtawka, piaskownica). Kluczowe jest zachowanie stref bezpieczeństwa wokół każdego urządzenia. Zgodnie z wytycznymi, wokół huśtawek, zjeżdżalni i innych ruchomych elementów powinna znajdować się wolna przestrzeń o szerokości minimum 1,5 do 2 metrów, wolna od wszelkich przeszkód, takich jak drzewa, ogrodzenia czy inne konstrukcje. To przestrzeń, w której dziecko może bezpiecznie upaść lub wyskoczyć. Dokładne wymiarowanie pozwoli Ci ocenić, czy wybrana lokalizacja jest wystarczająca i czy wszystkie elementy zmieszczą się bezpiecznie.

Krok 2: Serce konstrukcji jakie drewno wybrać i jak je profesjonalnie przygotować?

Drewno to fundament Twojego placu zabaw. Od jego jakości, rodzaju i odpowiedniego przygotowania zależy nie tylko estetyka, ale przede wszystkim trwałość i bezpieczeństwo całej konstrukcji. Wybór właściwego materiału to inwestycja, która zaprocentuje latami beztroskiej zabawy.

Sosna, świerk czy modrzew? Porównanie najpopularniejszych gatunków drewna

Na plac zabaw najczęściej wybieram drewno sosnowe lub świerkowe. Są to gatunki stosunkowo tanie, łatwo dostępne i proste w obróbce, co jest ważne dla amatora majsterkowania. Sosna i świerk dobrze przyjmują impregnaty, co jest kluczowe dla ich trwałości w warunkach zewnętrznych. Modrzew jest droższy, ale bardziej odporny na wilgoć i szkodniki, co czyni go również dobrym, choć bardziej kosztownym wyborem. Niezależnie od gatunku, upewnij się, że drewno jest strugane i szlifowane, aby było gładkie i pozbawione ostrych krawędzi oraz drzazg, które mogłyby skaleczyć dziecko.

Klucz do trwałości: impregnacja ciśnieniowa i środki bezpieczne dla dzieci

Absolutną podstawą bezpieczeństwa i trwałości drewnianego placu zabaw jest impregnacja ciśnieniowa. To proces, w którym drewno jest nasycane środkami ochronnymi pod wysokim ciśnieniem, co sprawia, że impregnat wnika głęboko w strukturę drewna. Chroni to materiał przed grzybami, pleśnią, owadami i wilgocią, znacząco wydłużając jego żywotność. Przy wyborze impregnowanego drewna zawsze upewnij się, że użyty preparat jest bezpieczny dla dzieci i posiada odpowiednie atesty. Środek powinien być nietoksyczny i wolny od metali ciężkich. W razie wątpliwości poproś sprzedawcę o kartę produktu lub certyfikat.

Jakie przekroje belek konstrukcyjnych gwarantują stabilność? Praktyczny przewodnik

Szlifowanie i fazowanie krawędzi niezbędny krok do uniknięcia drzazg

Nawet jeśli kupisz strugane drewno, dokładne szlifowanie wszystkich elementów jest absolutnie niezbędne. Szczególną uwagę zwróć na krawędzie. Ich fazowanie (czyli delikatne zaokrąglenie lub ścięcie pod kątem 45 stopni) zapobiegnie powstawaniu ostrych kantów i drzazg. Możesz to zrobić papierem ściernym o gradacji 80-120 lub frezarką z odpowiednim frezem. Pamiętaj, że gładkie powierzchnie to mniejsze ryzyko skaleczeń i większy komfort dla bawiących się dzieci.

Krok 3: Fundamenty bezpieczeństwa jak stabilnie osadzić plac zabaw w gruncie?

Fundamenty to dosłownie podstawa stabilności i bezpieczeństwa całej konstrukcji. Niewłaściwe zakotwienie placu zabaw w gruncie może prowadzić do jego chwiania się, a w skrajnych przypadkach nawet przewrócenia. Nie ma tu miejsca na kompromisy solidne mocowanie to absolutny priorytet.

Kotwy wbijane czy zalewane betonem? Które rozwiązanie sprawdzi się w Twoim ogrodzie?

Istnieją dwa główne sposoby kotwienia drewnianych konstrukcji:

• Kotwy wbijane (stalowe, do gruntu): Są szybkie i łatwe w montażu. Wbijasz je młotem w ziemię, a następnie przykręcasz do nich drewniane słupy. To dobre rozwiązanie dla mniejszych, lżejszych konstrukcji i w przypadku, gdy chcesz uniknąć betonu w ogrodzie. Sprawdzą się na stabilnym, niezbyt luźnym gruncie.
• Kotwy zalewane betonem (np. H-kotwy, kotwy do słupów): To zdecydowanie najbardziej stabilne i bezpieczne rozwiązanie, które ja zawsze polecam, zwłaszcza dla większych i wyższych konstrukcji, takich jak wieże czy stelaże huśtawek. Wymaga wykopania dołków, osadzenia kotew i zalania ich betonem. Zapewnia to maksymalną stabilność i odporność na wiatr czy intensywną zabawę. Betonowe fundamenty są niezbędne na luźnych, piaszczystych gruntach.

Instrukcja montażu kotew krok po kroku

Jeśli zdecydujesz się na kotwy zalewane betonem, oto jak prawidłowo je zamontować:

1. Wyznacz miejsca: Dokładnie wyznacz punkty, w których będą stały słupy konstrukcji. Użyj sznurka i poziomicy, aby upewnić się, że odległości są równe, a punkty leżą w jednej linii.
2. Wykop dołki: Wykop dołki o głębokości około 50-70 cm i szerokości 20-30 cm. Ich rozmiar zależy od wielkości kotwy i słupa.
3. Przygotuj beton: Przygotuj mieszankę betonową (np. gotowy beton w workach, wystarczy dodać wodę, lub własna mieszanka cementu, piasku i żwiru w proporcjach 1:2:3).
4. Osadź kotwy: Umieść kotwy w dołkach. Włóż w nie słupy konstrukcji (lub kawałki drewna o takim samym przekroju, aby utrzymać kształt) i za pomocą poziomicy upewnij się, że są idealnie pionowo.
5. Zalej betonem: Stopniowo zalewaj dołki betonem, jednocześnie kontrolując pion słupów. Wyrównaj powierzchnię betonu.
6. Poczekaj na utwardzenie: Pozostaw beton do całkowitego utwardzenia, co zajmuje zazwyczaj 24-48 godzin, zanim zaczniesz montować resztę konstrukcji.

Najczęstsze błędy podczas kotwienia i jak ich uniknąć

• Niewystarczająca głębokość kotwienia: Zbyt płytkie osadzenie kotew sprawi, że konstrukcja będzie niestabilna. Zawsze kop dołki na zalecaną głębokość (min. 50 cm).
• Brak wypoziomowania: Krzywo osadzone słupy nie tylko wyglądają źle, ale mogą też wpływać na stabilność całej konstrukcji. Używaj poziomicy na każdym etapie.
• Zbyt mała ilość betonu: Oszczędzanie na betonie to błąd. Kotwa musi być solidnie otoczona betonem, aby zapewnić maksymalne wsparcie.
• Przedwczesne obciążanie konstrukcji: Zbyt szybkie obciążenie świeżo zabetonowanych kotew może spowodować ich przemieszczenie. Daj betonowi czas na pełne utwardzenie.
• Brak drenażu: W miejscach, gdzie gromadzi się woda, warto pomyśleć o warstwie drenażowej (np. żwiru) pod betonem, aby zapobiec gromadzeniu się wilgoci wokół drewna.

Krok 4: Budowa moduł po module praktyczne instrukcje montażu

Kiedy fundamenty są już solidne, możemy przejść do budowy poszczególnych modułów. Systematyczność i precyzja na tym etapie są kluczowe, aby plac zabaw był nie tylko funkcjonalny, ale przede wszystkim bezpieczny i estetyczny.

Konstrukcja wieży ze zjeżdżalnią: szkielet, podest i barierki ochronne

Wieża to często centralny punkt placu zabaw. Jej szkielet tworzą cztery solidne słupy (min. 9x9 cm), zakotwione w gruncie. Na odpowiedniej wysokości (dostosowanej do wieku dziecka i długości zjeżdżalni) montujemy podest. Pamiętaj, aby był on stabilny i wykonany z desek o odpowiedniej grubości, ciasno ułożonych, bez szczelin, w których mogłyby utknąć małe palce. Niezbędne są barierki ochronne wokół całego podestu, z wyjątkiem miejsca na zjeżdżalnię. Powinny mieć wysokość co najmniej 70 cm i być wykonane z pionowych szczebli lub poziomych desek, ale z odstępami uniemożliwiającymi prześlizgnięcie się dziecka lub zaklinowanie głowy (optymalnie 5-10 cm).

Stelaż na huśtawki: jak zapewnić maksymalną stabilność i nośność?

Stelaż na huśtawki musi być niezwykle stabilny, ponieważ jest poddawany dynamicznym obciążeniom. Najczęściej buduje się go w kształcie litery "A" z dwóch par słupów połączonych u góry poprzeczną belką. Słupy powinny być solidnie zakotwione, a ich przekroje (min. 9x9 cm) muszą gwarantować odpowiednią nośność. Kąty nachylenia słupów są kluczowe zbyt strome mogą zmniejszyć stabilność, zbyt płaskie zajmą za dużo miejsca. Ja zawsze łączę słupy za pomocą śrub przelotowych z podkładkami i nakrętkami kontrującymi, a poprzeczną belkę mocuję do nich za pomocą specjalnych okuć lub solidnych śrub ciesielskich. Upewnij się, że odległość między huśtawkami jest wystarczająca, aby dzieci nie zderzały się podczas zabawy.

Budowa piaskownicy: zamykana czy otwarta? Sprawdzone patenty

Piaskownica to klasyka. Możesz zbudować ją jako otwartą skrzynię lub zdecydować się na wersję zamykaną, co ma wiele zalet chroni piasek przed deszczem, liśćmi i zwierzętami (koty!). Zamykana piaskownica może mieć pokrywę składaną, która po otwarciu tworzy ławeczki. Do budowy użyj desek o grubości min. 2 cm. Pamiętaj o wyłożeniu dna agrowłókniną, która zapobiegnie mieszaniu się piasku z ziemią i przerastaniu chwastów, jednocześnie zapewniając drenaż. Warto też pomyśleć o niewielkim daszku lub parasolu, który ochroni dzieci przed słońcem.

Montaż akcesoriów z certyfikatem PN-EN 71: zjeżdżalnie, siedziska, liny i skałki

To jest niezwykle ważne: wszystkie gotowe akcesoria, takie jak zjeżdżalnie, siedziska huśtawek, liny, kamienie wspinaczkowe czy uchwyty, muszą posiadać certyfikat zgodności z normą PN-EN 71. Ta norma dotyczy bezpieczeństwa zabawek i gwarantuje, że produkty zostały przetestowane pod kątem wytrzymałości, braku ostrych krawędzi czy substancji toksycznych. Montuj je zgodnie z instrukcją producenta, używając dołączonych elementów mocujących. Zjeżdżalnie mocuj solidnie do podestu, siedziska huśtawek na karabińczykach lub specjalnych hakach, a liny i kamienie wspinaczkowe do stabilnych belek konstrukcyjnych.

Technika łączeń: jakie śruby i wkręty ciesielskie wybrać i jak je zabezpieczyć?

Do łączenia elementów drewnianych zawsze używaj solidnych śrub i wkrętów ciesielskich. Unikaj gwoździ, które mogą się poluzować i wystawać. Wybieraj śruby z pełnym gwintem lub częściowym, w zależności od połączenia, o odpowiedniej długości i średnicy. Ja preferuję śruby z łbem sześciokątnym lub torx, które zapewniają mocne dokręcenie. Po dokręceniu wszystkich śrub i nakrętek, zabezpiecz ich główki i wystające końcówki. Możesz użyć specjalnych plastikowych zaślepek, które zakrywają ostre krawędzie i zapobiegają skaleczeniom. W przypadku śrub przelotowych, upewnij się, że gwint nie wystaje zbyt daleko poza nakrętkę, a jeśli tak, rozważ użycie nakrętek samozabezpieczających lub podwójnych nakrętek kontrujących.

Krok 5: Bezpieczna nawierzchnia jak zamortyzować każdy upadek?

Nawierzchnia pod placem zabaw to jeden z najważniejszych elementów bezpieczeństwa. To ona ma za zadanie zamortyzować upadek i zminimalizować ryzyko poważnych obrażeń. Nie można na niej oszczędzać ani bagatelizować jej roli.

Piasek, kora, a może gumowe maty? Porównanie zalet, wad i kosztów

Oto porównanie najpopularniejszych bezpiecznych nawierzchni, które możesz zastosować w przydomowym ogrodzie:

Jak przygotować podłoże pod bezpieczną nawierzchnię?

Niezależnie od wybranej nawierzchni, odpowiednie przygotowanie podłoża jest kluczowe:

1. Wyrównanie terenu: Upewnij się, że podłoże jest równe i stabilne. Usuń wszelkie kamienie, korzenie i inne ostre elementy.
2. Wykonanie wykopu: Dla materiałów sypkich (piasek, żwir, kora) należy wykonać wykop o głębokości odpowiadającej planowanej grubości warstwy amortyzującej (np. 30-40 cm).
3. Warstwa drenażowa: Na dnie wykopu warto ułożyć warstwę geowłókniny, która zapobiegnie mieszaniu się materiału sypkiego z gruntem i zapewni drenaż.
4. Obramowanie: Wykonaj obramowanie z drewna lub krawężników, aby materiał sypki nie roznosił się po ogrodzie.
5. Dla mat gumowych: Pod maty gumowe zazwyczaj wymagane jest stabilne, równe podłoże, często betonowe lub z zagęszczonego piasku i żwiru.

Grubość ma znaczenie: ile materiału sypkiego potrzebujesz?

Grubość warstwy amortyzującej jest bezpośrednio związana z wysokością upadku. Dla placu zabaw o standardowej wysokości (np. podest wieży do 1,5 m), minimalna grubość warstwy piasku, żwiru lub kory powinna wynosić 30-40 cm. Im wyższe urządzenie, tym grubsza powinna być warstwa. Pamiętaj, że materiały sypkie z czasem się ubijają i roznoszą, dlatego konieczne będzie ich regularne uzupełnianie.

Przeczytaj również: Plac zabaw: Jak szybko znaleźć i wybrać najlepszy dla Twojego dziecka?

Coroczny przegląd to podstawa: jak dbać o drewniany plac zabaw, by służył latami?

Zbudowanie placu zabaw to dopiero początek. Aby służył on bezpiecznie przez wiele lat, niezbędna jest regularna konserwacja i coroczne przeglądy. Troska o jego stan to gwarancja długowieczności i ciągłej radości dzieci.

Wiosenna inspekcja: co sprawdzać i jak dokręcać?

Każdej wiosny, po zimie, poświęć czas na dokładną inspekcję placu zabaw. Oto, co powinieneś sprawdzić:

• Stabilność konstrukcji: Potrząśnij każdym elementem wieżą, stelażem huśtawki. Czy coś się chwieje? Jeśli tak, sprawdź kotwienie i połączenia.
• Śruby i wkręty: Dokręć wszystkie śruby i wkręty. Drewno pracuje pod wpływem wilgoci i temperatury, więc połączenia mogą się poluzować. Zwróć uwagę na zabezpieczenia główek i nakrętek czy nie odpadły, czy nie są uszkodzone.
• Stan drewna: Obejrzyj drewno pod kątem pęknięć, drzazg, śladów pleśni czy zgnilizny. Wyszlifuj wszelkie ostre krawędzie, które mogły powstać.
• Akcesoria: Sprawdź stan zjeżdżalni (pęknięcia, odbarwienia), siedzisk huśtawek (zużycie, pęknięcia), lin (przetarcia, rozplecenie) i innych elementów. Wymień uszkodzone.
• Nawierzchnia: Upewnij się, że warstwa amortyzująca ma odpowiednią grubość. Uzupełnij piasek, korę lub żwir, jeśli jest to konieczne.

Konserwacja i odnawianie drewna: kiedy i jakich preparatów używać?

Drewno wymaga regularnej ochrony. Zazwyczaj co 2-3 lata (lub częściej, w zależności od ekspozycji na słońce i deszcz) należy odnowić warstwę ochronną. Możesz użyć oleju do drewna, lazury lub farby. Ważne jest, aby były to preparaty bezpieczne dla dzieci, posiadające odpowiednie atesty i przeznaczone do stosowania na zabawkach lub w kontakcie z żywnością. Przed nałożeniem nowej warstwy, oczyść drewno z brudu i luźnych fragmentów, a w razie potrzeby lekko przeszlifuj. Olejowanie podkreśli naturalny wygląd drewna, a lazura lub farba zmienią jego kolor i zapewnią dodatkową ochronę.

Jak przygotować plac zabaw na zimę?

• Oczyść plac: Usuń liście, gałęzie i inne zanieczyszczenia z placu zabaw i z jego nawierzchni.
• Zabezpiecz akcesoria: Siedziska huśtawek, liny, zjeżdżalnie jeśli to możliwe, zdemontuj je i przechowaj w suchym miejscu. Jeśli nie, dokładnie je oczyść i zabezpiecz (np. zjeżdżalnię możesz przykryć plandeką).
• Sprawdź drenaż: Upewnij się, że woda będzie swobodnie odpływać z okolic placu zabaw, aby nie gromadziła się wokół drewnianych elementów, co mogłoby prowadzić do ich gnicia.
• Dodatkowa impregnacja: Jeśli drewno nie było dawno impregnowane, jesień to dobry moment na odświeżenie warstwy ochronnej, aby lepiej zniosło zimowe warunki.